چشم‌انداز جهانی داده‌های عمومی میکروبیوم دهان انسان

با وجود رشد سریع پژوهش‌ها در زمینه میکروبیوم دهان، هنوز مشخص نیست که داده‌های عمومی موجود تا چه اندازه تنوع جمعیت انسانی در سراسر جهان را بازنمایی می‌کنند. هدف این مطالعه، ارزیابی نظام‌مند میزان نمایندگی جغرافیایی و تنوع انواع نمونه‌برداری در داده‌های عمومی میکروبیوم دهان انسان بود.

در این پژوهش، یک تحلیل فراتحقیقی جهانی از داده‌های عمومی میکروبیوم دهان انسان در پایگاه NCBI BioSample انجام شد. رکوردهایی که تا تاریخ ۳۱ دسامبر ۲۰۲۵ منتشر شده بودند، بازیابی، استانداردسازی و در چهار بُعد تحلیل شدند:

منشأ جغرافیایی نمونه‌ها؛

نوع نمونه‌برداری از حفره دهان؛

روندهای زمانی؛

میزان بازنمایی جمعیت‌ها با استفاده از شاخصی موسوم به شاخص بازنمایی (RI).

در مجموع، ۲۲۲٬۴۵۴ نمونه زیستی از ۱٬۶۰۰ مطالعه شناسایی شد. این نمونه‌ها از ۹۲ کشور منشأ گرفته بودند و در چهار گروه اصلی نمونه‌برداری دهانی قرار گرفتند:

مایعات دهانی؛

مخاط و سطوح دهانی؛

پلاک و جرم دندانی؛

نواحی خاص یا مرتبط با ضایعات.

توزیع جغرافیایی داده‌ها به‌شدت متمرکز بود. تقریباً نیمی از تمام نمونه‌هایی که اطلاعات جغرافیایی داشتند، از ایالات متحده و چین منشأ گرفته بودند؛ درحالی‌که ۶۱ درصد کشورهای جهان هیچ نمونه‌ای در این مجموعه داده نداشتند.

مناطق کم‌درآمد و با درآمد متوسط نیز در مقایسه با اندازه جمعیت خود، کمتر از حد انتظار بازنمایی شده بودند. این کم‌نمایی به‌ویژه در مناطق زیر مشاهده شد:

آسیای مرکزی و جنوبی: RI = −12.76

آفریقای زیرصحرا: RI = −11.21

توزیع انواع نمونه‌برداری نیز نامتوازن بود. نمونه‌های بزاقی بیش از نیمی از کل نمونه‌ها را تشکیل می‌دادند. در مقابل، محل‌های مرتبط با بیماری، از جمله:

ضایعات پوسیدگی؛

ضایعات پری‌آپیکال؛

پالپ دندان؛

هرکدام کمتر از ۰٫۲ درصد کل داده‌ها را شامل می‌شدند.

داده‌های عمومی موجود درباره میکروبیوم دهان انسان همچنان از نظر منشأ جغرافیایی و نوع نمونه‌برداری، توزیعی نابرابر دارند. این وضعیت احتمالاً بازتاب عوامل ساختاری و عملیاتی پایدار، مانند تفاوت در ظرفیت پژوهشی کشورها، دسترسی به منابع، اولویت‌های تحقیقاتی و شیوه‌های ثبت داده‌ها است.

برای ایجاد یک پایگاه شواهد علمی جامع‌تر و قابل‌اعتمادتر در زمینه میکروبیوم دهان، لازم است اقدامات هدفمندی برای موارد زیر انجام شود:

افزایش مشارکت مناطق جغرافیایی کمترنمایش‌یافته؛

گسترش تنوع محل‌ها و انواع نمونه‌برداری؛

استانداردسازی فراداده‌ها؛

بهبود گزارش‌دهی اطلاعات مربوط به جمعیت، محل جغرافیایی و وضعیت بیماری.